តើភស្តុតាងប្រភេទណាទើបស្របច្បាប់?

ការប្រមូលភស្តុតាងក្នុងច្បាប់នៃប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់សំខាន់ៗជាច្រើន ជាពិសេស ក្រមនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ ដែលមានគោលបំណងធានាថាការស៊ើបអង្កេត និងការកាត់ក្តីមានភាពត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និងស្របតាមនីតិវិធីច្បាប់។

គោលការណ៍គ្រឹះនៃការប្រមូលភស្តុតាង៖

1. គោលការណ៍នៃនីតិវិធីស្របច្បាប់ (Due Process): ភស្តុតាងទាំងអស់ដែលប្រមូលបាន ត្រូវតែប្រមូលតាមនីតិវិធីដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់។ ការប្រមូលភស្តុតាងដោយខុសច្បាប់ អាចបណ្តាលឲ្យភស្តុតាងនោះមិនអាចទទួលយកបាននៅក្នុងតុលាការ (Exclusionary Rule)។
2. គោលការណ៍រក្សាភាពសុចរិតនៃភស្តុតាង (Chain of Custody): ភស្តុតាងដែលប្រមូលបានត្រូវតែត្រូវបានរក្សាទុក និងតាមដានយ៉ាងត្រឹមត្រូវចាប់ពីពេលប្រមូលរហូតដល់ពេលបង្ហាញក្នុងតុលាការ ដើម្បីធានាថាវាមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ បាត់បង់ ឬបំពុល។
3. គោលការណ៍សន្មតថាគ្មានទោស (Presumption of Innocence): ជនសង្ស័យ ឬជនជាប់ចោទ ត្រូវបានសន្មតថាគ្មានទោស រហូតទាល់តែមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ និងរឹងមាំបង្ហាញថាពួកគេមានទោស លើសពីការសង្ស័យសមហេតុផល។

អ្នកដែលមានសិទ្ធិអំណាចប្រមូលភស្តុតាង:

• នគរបាលយុត្តិធម៌ (Judicial Police Officers): គឺជាអ្នកដែលទទួលបន្ទុកចម្បងក្នុងការស៊ើបអង្កេតបទល្មើស និងប្រមូលភស្តុតាងនៅកន្លែងកើតហេតុ។ ពួកគេមានសិទ្ធិចុះពិនិត្យកន្លែងកើតហេតុ រក្សាទុកកន្លែងកើតហេតុ ប្រមូលវត្ថុតាង សាកសួរសាក្សី និងជនសង្ស័យ។
• ព្រះរាជអាជ្ញា (Public Prosecutor): ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដឹកនាំការស៊ើបអង្កេត និងអាចបញ្ជាឲ្យនគរបាលយុត្តិធម៌ប្រមូលភស្តុតាងបន្ថែម ឬធ្វើការស៊ើបអង្កេតជាក់លាក់ណាមួយ។ ព្រះរាជអាជ្ញាក៏មានសិទ្ធិចោទប្រកាន់ និងនាំសំណុំរឿងទៅតុលាការ។
• ចៅក្រមស៊ើបអង្កេត (Investigating Judge): ក្នុងករណីបទឧក្រិដ្ឋ ឬបទមជ្ឈិមមួយចំនួនធំ ចៅក្រមស៊ើបអង្កេតអាចត្រូវបានតែងតាំងដើម្បីដឹកនាំការស៊ើបអង្កេត។ ចៅក្រមស៊ើបអង្កេតមានសិទ្ធិអំណាចធំធេងក្នុងការបញ្ជាឲ្យមានការប្រមូលភស្តុតាង ធ្វើការឆែកឆេរ រឹបអូស និងសាកសួរបុគ្គលពាក់ព័ន្ធ។

ប្រភេទភស្តុតាងដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់:

ក្រមនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌរបស់កម្ពុជា មិនបានកំណត់ប្រភេទភស្តុតាងជាក់លាក់ណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែទទួលស្គាល់ភស្តុតាងគ្រប់ប្រភេទដរាបណាវាត្រូវបានប្រមូលដោយស្របច្បាប់ និងអាចជួយបញ្ជាក់ ឬបដិសេធអង្គហេតុនៃបទល្មើស។ ជាទូទៅ ភស្តុតាងអាចរួមមាន៖

1. ភស្តុតាងវត្ថុតាង (Physical Evidence / Real Evidence):
   • វត្ថុតាងនៅកន្លែងកើតហេតុ: ដូចជា អាវុធ គ្រាប់កាំភ្លើង ស្នាមម្រាមដៃ ស្នាមជើង សរសៃសក់ សារធាតុរាវក្នុងខ្លួន (ឈាម ទឹកមាត់ មេជីវិតឈ្មោល) សម្លៀកបំពាក់ ។ល។ ភស្តុតាងទាំងនេះត្រូវតែត្រូវបានថតរូប ប៉ូលិសផែនទី កត់ត្រា និងវេចខ្ចប់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។
   • ភស្តុតាងឌីជីថល (Digital Evidence): ទិន្នន័យពីទូរស័ព្ទដៃ កុំព្យូទ័រ កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព ប្រព័ន្ធ GPS ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ។ល។ ការប្រមូលភស្តុតាងប្រភេទនេះត្រូវការបច្ចេកទេសពិសេស និងដីកាពីតុលាការ។
   • ភស្តុតាង DNA: ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ DNA កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។
2. ភស្តុតាងឯកសារ (Documentary Evidence):
   • កិច្ចសន្យា វិក្កយបត្រ បង្កាន់ដៃ លិខិតឆ្លងដែន អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ កំណត់ហេតុ ឯកសារធនាគារ អ៊ីម៉ែល ។ល។
3. ភស្តុតាងសក្ខីកម្ម (Testimonial Evidence):
   • សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី: សេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឬការបំភ្លឺរបស់បុគ្គលដែលបានឃើញ ឮ ឬដឹងអំពីអង្គហេតុនៃបទល្មើស។ សាក្សីត្រូវបានសាកសួរដោយនគរបាល ព្រះរាជអាជ្ញា ឬចៅក្រមស៊ើបអង្កេត។
   • សក្ខីកម្មរបស់ជនរងគ្រោះ: ការបំភ្លឺរបស់ជនរងគ្រោះអំពីបទល្មើសដែលបានកើតឡើង។
   • សក្ខីកម្មរបស់អ្នកជំនាញ (Expert Testimony): អ្នកជំនាញដូចជាគ្រូពេទ្យកោសល្យវិច្ច័យ អ្នកជំនាញ DNA អ្នកជំនាញកាំភ្លើង ។ល។ អាចផ្តល់យោបល់ ឬការបកស្រាយផ្អែកលើចំណេះដឹងជំនាញរបស់ពួកគេ។

នីតិវិធីសំខាន់ៗក្នុងការប្រមូលភស្តុតាង:

• ការពិនិត្យកន្លែងកើតហេតុ (Crime Scene Investigation): ជាជំហានដំបូង និងសំខាន់បំផុត។ នគរបាលយុត្តិធម៌ត្រូវតែបិទកន្លែងកើតហេតុ ការពារកុំឲ្យមានការបំពុល ឬបាត់បង់ភស្តុតាង។ បន្ទាប់មក ពួកគេធ្វើការថតរូប គូរផែនទី កត់ត្រា និងប្រមូលវត្ថុតាងទាំងអស់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។
• ការឆែកឆេរ និងការរឹបអូស (Search and Seizure): ដើម្បីធ្វើការឆែកឆេរលំនៅឋាន ឬទីកន្លែងឯកជនណាមួយ និងរឹបអូសវត្ថុតាង នគរបាល ឬព្រះរាជអាជ្ញាត្រូវតែមានដីកាឆែកឆេរដែលចេញដោយចៅក្រម ឬក្នុងករណីបន្ទាន់បំផុត ទើបអាចធ្វើដោយគ្មានដីកាបាន ប៉ុន្តែត្រូវតែមានលក្ខខណ្ឌកំណត់ច្បាស់លាស់ដោយច្បាប់។
• ការសាកសួរ (Interrogation/Questioning): ជនសង្ស័យ សាក្សី និងជនរងគ្រោះ អាចត្រូវបានសាកសួរដើម្បីប្រមូលព័ត៌មាន។ ជនសង្ស័យមានសិទ្ធិស្ងៀមស្ងាត់ និងសិទ្ធិមានមេធាវីចូលរួមពេលសាកសួរ។